Van kauwgomfabriek tot kantoorgebouw

Herbestemming van een voormalige opslaghal in Amsterdam

// In Amsterdam heeft het lokale bureau NEXT architects een voormalige opslaghal van een kauwgomfabriek grondig getransformeerd en uitgebreid tot een transparant kantoorgebouw. Het resultaat is een expressieve materiaalcollage van staal, glas en hout die zich harmonieus in de omgeving voegt. Voor de dakafdichting is gekozen voor de EPDM-baan RESITRIX® SK W Full Bond van CARLISLE®, met daarboven retentie-elementen en zonnepanelen voor optimale duurzaamheid.

Het Amstelkwartier in het zuidoosten van Amsterdam had lange tijd een uitgesproken industrieel karakter. Na de gefaseerde sluiting van de Zuidergasfabriek vanaf de jaren zeventig is de wijk herontwikkeld tot een modern woon- en werkgebied. Een belangrijke impuls kwam van het direct aangrenzende terrein van de kauwgomfabriek KBF. Dit bedrijf werd kort na de Tweede Wereldoorlog, in 1948, opgericht en vestigde zich sinds 1956 aan de Paul van Vlissingenstraat. De bedrijfsnaam ‘Maple Leaf’ was een bewuste verwijzing naar de Canadese bevrijders van Amsterdam in 1945.

Na het stopzetten van de productie in 2003 stonden de gebouwen uit de jaren ’50, ’60 en ’80 enige tijd leeg. Na een eigendomswissel in 2007 kreeg het gebied een nieuwe bestemming als levendige werkomgeving met verschillende her- en nieuwbouwprojecten. Een opvallend herkenningspunt is de 65 meter hoge hoteltoren ‘Postillion’, in 2018 gerealiseerd naar ontwerp van concrete. Binnen enkele jaren wordt ook een woongebouw met 100 appartementen voltooid.

Herbestemde opslaghal

NEXT architects, gevestigd in Amsterdam en een van de eerste huurders op het terrein, was nauw betrokken bij de transformatie van het gebied en de stedenbouwkundige herontwikkeling. Onlangs gaven zij ook de oude opslaghal van de voormalige kauwgomfabriek, gebouwd in donkerrode baksteen, een nieuwe bestemming als modern kantoorgebouw.

De voormalige productiehal van de in 2003 gesloten Amsterdamse kauwgomfabriek (KBF) brengt vandaag verleden, heden en toekomst samen.

Tijdens de renovatie werd de oorspronkelijke hallenvorm met sheddak aan de oostzijde opengebroken en uitgebreid met een vierlaagse nieuwbouw in modulaire staalbouw en grote glaspuien. Aan de zuidwestzijde werd een vergelijkbare nieuwbouw van zes verdiepingen toegevoegd. In het midden van het perceel plaatsten de architecten een houten trappenhuis van zes verdiepingen. Het ensemble wordt gecompleteerd door een laagbouw aan de zuidoostzijde, waarin nu een moderne horecagelegenheid is ondergebracht op de plek van de voormalige bedrijfskantine. De combinatie van oud en nieuw resulteert in een contrastrijk bouwvolume dat een eigentijdse impuls geeft aan het herontwikkelde gebied.

“Om de relatie tussen oud en nieuw te benadrukken, hebben de uitkragingen van de balkons dezelfde hoek gekregen als de sheddaken eronder.”

Marijn Schenk, projectarchitect en partner bij NEXT architects

Een bijzonder element van het ontwerp zijn de zigzaggende glasgevels en balkons, die op speelse wijze verwijzen naar het oorspronkelijke sheddak van de hal. ‘Om de relatie tussen oud en nieuw te versterken, hebben we de vorm van het sheddak simpelweg 90 graden gedraaid,’ legt Marijn Schenk uit, projectarchitect en partner bij NEXT. ‘Zo kregen de balkons dezelfde hellingshoek als het oorspronkelijke dakprofiel.’ De onderzijden van de balkons en alle plafondoppervlakken zijn afgewerkt met houten panelen. Daarnaast zijn zowel de gevels als de daken royaal vergroend. Binnen biedt het gebouw circa 8.400 vierkante meter flexibel indeelbare kantoorruimte, ontsloten via het centraal gelegen houten trappenhuis dat voor een warme uitstraling zorgt.

Duurzaamheidsambities

De herbestemming van de voormalige opslaghal is een volgende stap in de duurzame transformatie van het KBF-terrein. ‘Al in 2012 begonnen we na te denken over hoe we dit industrieterrein met grote hallen konden omvormen tot een dynamisch woon-werkgebied,’ blikt Schenk terug. ‘We hebben vanaf het begin ingezet op het combineren van bestaande kwaliteiten met nieuwe architectuur.’ Een centraal uitgangspunt was duurzaamheid. Dit kwam tot uiting in het multifunctionele gebruik van de daken: retentie, vegetatie én zonne-energie. Alle daken zijn voorzien van retentie-elementen, met daarboven sedummatten en een 420 m² groot PV-systeem.

Complexe dakopbouw

Voor de uitvoering werd eerst een 3 mm dikke bitumineuze dampremmende laag aangebracht. Daarboven installeerde Daktec BV uit Kampen een FM-goedgekeurde PIR-isolatieplaat. Als toplaag werd de zelfklevende EPDM-dakbaan RESITRIX® SK W Full Bond van CARLISLE® toegepast. Deze wortelbestendige baan bevat geen weekmakers, is milieuvriendelijk en heeft een levensduur van meer dan 50 jaar dankzij zijn hoge weer- en verouderingsbestendigheid.

Bovenop de afdichting en een beschermfolie werden retentie-elementen van 85 mm hoog geplaatst over een oppervlak van 620 m². Deze elementen slaan tot 80 liter regenwater per m² op en zorgen voor vertraagde afvoer, waardoor overbelasting van het riool wordt voorkomen en de kans op wateroverlast sterk vermindert. Daarop werd een speciaal substraat en sedumbeplanting aangebracht – als ‘vijfde gevel’ voor de kantoorgebruikers met uitzicht op het dak. De groendaken verbeteren het microklimaat en de biodiversiteit en zorgen tegelijk voor extra isolatie en passieve koeling. Dankzij de onderliggende retentieopbouw is het sedum ook tijdens langere droogteperioden voldoende van water voorzien.

Het retentiedak voert regenwater met vertraging af naar het plaatselijke riool, zodat dit niet overbelast raakt.

Tot slot kon de installatie van het fotovoltaïsche systeem worden voltooid. Op een deel van de retentie-elementen werd in plaats daarvan een 198 m² groot dakterras aangelegd met tegels van 50 x 50 x 5 cm. De randen van het dakoppervlak werden uitgevoerd als vegetatievrije zones met grind.

Daarnaast hebben de ontwerpers gezorgd voor een aantrekkelijke gevelgroenvoorziening. Hiervoor zijn speciale plantenbakken op de balkons geplaatst en verticale klimhulpen van staalkabel langs de gevel geïntegreerd. Het resultaat is een luchtige begroening waarbij de transparantie van de glazen gevel volledig behouden blijft.

Robert Uhde

Project: KBF Warehouse

Locatie: Daniel Goedkoopstraat 14, 1096 BK Amsterdam

Opdrachtgever: Tristan Capital Partners, Londen

Projectontwikkeling: NEOO, Amsterdam

Architect: NEXT architects, Amsterdam

Aannemer: Heilijgers, Amsterdam

Dakwerken: Daktec BV, Kampen