BLACKPRINT: Panie Altzweig, dzięki hamburskiemu drewnianemu wieżowcowi Roots zrealizowali Państwo w 2024 roku zauważony w całej Europie projekt-latarnię zrównoważonego budownictwa. Jak doszło do powstania tego projektu?

Kasimir Altzweig: Muszę zacząć trochę z daleka. Kilka lat wcześniej braliśmy już udział w innym konkursie dla tego samego inwestora, w bezpośrednim sąsiedztwie tej działki. Wówczas temat drewna i konstrukcji hybrydowych nie odgrywał jeszcze żadnej roli, dopiero się zaczynał. Impuls pochodził przede wszystkim od młodszego pokolenia w biurze, które odważnie myślało w tym kierunku. W rezultacie odważyliśmy się zaproponować dość radykalną konstrukcję drewniano-hybrydową na dużą skalę dla tej lokalizacji. Wprawdzie nie wygraliśmy z nią konkursu, ale nasza propozycja wywołała w jury intensywną dyskusję między przedstawicielami politycznymi a wszystkimi zaangażowanymi. I ostatecznie doprowadziło to do tego, że miasto Hamburg i inwestor znaleźli inną działkę, którą można było przyznać w procedurze innowacyjnej.

BLACKPRINT: W planie generalnym dla tej lokalizacji przewidziany był już wieżowiec…

Kasimir Altzweig: Tak, dokładnie. I wtedy pojawiło się pytanie: czy odważycie się Państwo, wspólnie z architektami, którzy was przekonali w konkursie, zrealizować wieżowiec w technologii drewniano-hybrydowej? I inwestor ostatecznie znalazł na to odwagę. Ta historia pokazuje, jak ważne jest, by podążać za swoim idealistycznym impulsem — nawet jeśli ryzykuje się niepowodzeniem. Bo ten, kto naprawdę angażuje się w coś sensownego, często dostaje swoją szansę za drugim podejściem.

BLACKPRINT: Wynik to prawdziwy game changer. Do tej pory w Niemczech granica wynosiła osiem kondygnacji. Jak był możliwy ten skok jakościowy?

Kasimir Altzweig: Trzeba naprawdę powiedzieć, że był to odważny krok inwestora. Proste „nie” jednego urzędnika na poziomie urzędu mogłoby natychmiast zatrzymać projekt. Dlatego decydujące było to, że wszyscy zaangażowani od początku podchodzili do projektu życzliwie. I nie chodzi tu o obchodzenie przepisów. Bo cele ochronne, takie jak bezpieczeństwo, są zrozumiałe i niepodlegające negocjacjom — wszyscy chcemy przecież mieszkać bezpiecznie. Ale jeśli wszyscy są gotowi rozważać alternatywne drogi do osiągnięcia tego samego celu, to wieżowiec drewniany tej wielkości staje się możliwy.

Kasimir Altzweig: Tak, projekt musi funkcjonować ekonomicznie, z wysokiej jakości mieszkaniami na własność i jedną trzecią publicznie dotowanego budownictwa mieszkaniowego. Do tego doszły utrudnione warunki lokalizacji w HafenCity, z odpływem i przypływem, wysoką wodą w strefie cokołowej oraz skomplikowaną ochroną akustyczną z powodu pobliskiej linii kolejowej. Wszystkie te czynniki sprawiały, że realizacja była złożona. Ale właśnie to czyni dziś projekt szczególnie wartościowym i wyznaczającym kierunek.

Kasimir Altzweig: Pierwotnie zgodnie z planem generalnym w tym miejscu przewidziany był hotel, dla którego obowiązują inne standardy wentylacji i akustyki. Dla stałego zamieszkiwania obowiązują znacznie wyższe wymagania. Problem polega na tym: drewno ma szczególne właściwości akustyczne, które są cenione na przykład przy budowie instrumentów. W naszym przypadku musieliśmy bardzo precyzyjnie dostroić warstwy stropów i ścian, aby zamiast tego osiągnąć pożądaną redukcję hałasu. Jeśli chodzi o ochronę przeciwpożarową, częściowo nadkompensowaliśmy, by w ogóle móc zastosować drewno jako materiał nośny. Budynek dysponuje na przykład instalacją tryskaczową, aby zachować dodatkowe bezpieczeństwo.

Kasimir Altzweig: Druga skóra była częścią koncepcji od samego początku i była niemal niezbędna: chroni drewno przed warunkami atmosferycznymi i promieniowaniem UV, tworzy chronione przestrzenie zewnętrzne i zapewnia ochronę akustyczną. Hamburg i ogólnie północ są wietrzne; od czwartego piętra w górę balkony byłyby w przeciwnym razie trudne do użytkowania. Szkło można otwierać, umożliwia ono użytkowanie ogrodów zimowych, oferuje dodatkowy poziom bezpieczeństwa w ochronie przeciwpożarowej i spowalnia zmianę koloru drewna. Dla mieszkańców fasada przynosi wyraźną wartość dodaną: tworzy obwodową powierzchnię, na której można ustawić stół lub po prostu cieszyć się widokiem.

Kasimir Altzweig: W Roots strategia polegała na połączeniu wieży z niższymi bryłami. W rezultacie mieszkania na własność w wieżowcu finansują dotowane mieszkania znajdujące się pod nimi. W ten sposób przystępne cenowo zamieszkiwanie staje się możliwe bez kompromisów co do jakości lub zrównoważonego rozwoju. Jednocześnie opracowaliśmy alternatywne modele, na przykład niskocenowe mieszkania dla uczniów zawodu, w ścisłej współpracy z partnerami przemysłowymi i wykonawcami drewnianymi — jeszcze zanim powstanie pierwszy poważny projekt. Generalnie interesuje nas, gdzie znajdują się dźwignie i jak realistycznie można zrealizować przystępne cenowo zamieszkiwanie, nie poświęcając kultury budowlanej ani zrównoważonego rozwoju.

Kasimir Altzweig: Doświadczenia z Roots ogromnie nam pomagają, zwłaszcza w obchodzeniu się z przepisami, które stale się zmieniają, zazwyczaj na korzyść. Przy tym wszystkim sprawdzamy jednak krytycznie, czy drewno rzeczywiście ma sens. W konkursach na wieżowce dziś często różnicujemy: część wysoka może otrzymać inną konstrukcję, podczas gdy niższe elementy konsekwentnie wykonywane są w drewnie. Czasami jednak również zoptymalizowany pod kątem CO₂ obiekt murowany może być lepszym wyborem, na przykład wtedy, gdy w dłuższej perspektywie oferuje więcej elastyczności i możliwości przebudowy.

Kasimir Altzweig: Projekt powstał jako konkurs dla operatora gazociągu. I to w politycznie wrażliwej fazie. Bo firma była wówczas w 49 % w rosyjskich rękach; dziś jest państwowa i stanowi interesującego partnera w obszarze infrastruktury wodorowej. Centralne znaczenie miało tu przełożenie treści przedsiębiorstwa na wypowiedź architektoniczną. Temat energii zinterpretowaliśmy poprzez „fasadę energetyczną” i stworzyliśmy niemal pełną powierzchnię fasady solarnej, której moduły są ułożone niczym łuski obracające się ku słońcu. Po ukończeniu plastyczny efekt fasady będzie wyraźnie widoczny.

BLACKPRINT: Jak konstrukcyjnie realizowany jest budynek?

Kasimir Altzweig: Budynek jest pomyślany jako konstrukcja hybrydowa. Wszystkie drewniane słupy, drewniane belki i stropy są uzupełniane minimalnie wykonanym nadbetonem, który przejmuje ochronę przeciwpożarową między kondygnacjami. Sposób budowy w technologii seryjnej z ustandaryzowanymi, prefabrykowanymi elementami umożliwia elastyczne dostosowanie, zoptymalizowaną realizację i dotrzymywanie terminów. Rytmizacja drewnianych belek minimalizuje udział betonu, zauważalnie zmniejsza ślad węglowy i jednocześnie pozwala inteligentnie łączyć ustandaryzowane i indywidualnie kształtowalne obszary. Bardzo ważne są przy tym atrium i otwarta klatka schodowa w centrum budynku, które tworzą wolne przestrzenie do komunikacji. Projekt jest tym samym przykładem, jak efektywna, zoptymalizowana pod kątem CO₂ i atrakcyjna dla danej lokalizacji konstrukcja drewniano-hybrydowa może funkcjonować, nie stając się przy tym „blokiem z wielkiej płyty 3.0”.

BLACKPRINT: Skąd bierze się impuls, by intensywniej zajmować się tematem zrównoważonego rozwoju? I jakich narzędzi Państwo używają, by wcześnie integrować aspekty CO₂ w projektowaniu?

Kasimir Altzweig: Impuls, by intensywnie zajmować się zrównoważonym rozwojem, pochodzi silnie z samego biura, zwłaszcza od młodszego pokolenia. Od lat działa u nas własna grupa ds. zrównoważonego rozwoju, kierowana przez naszą partnerkę associate Utę Meins, która organizuje wewnętrzne wydarzenia i z dużym zaangażowaniem promuje ten temat. Ważną rolę odgrywa przy tym także nasze narzędzie ECO₂, które opracowaliśmy wspólnie z partnerami

BLACKPRINT: Co potrafi to narzędzie?

Kasimir Altzweig: Pracujemy już od dawna cyfrowo w modelach 3D, a następnym krokiem było powiązanie różnych zagadnień ze sobą. Dzięki BIM informacje mogą być przygotowywane już na wczesnym etapie projektowania w taki sposób, że warianty stają się porównywalne pod względem ich wpływu na CO₂. I właśnie to umożliwia nam narzędzie ECO₂: już w pierwszych szkicach możemy oszacować, jaki wariant ma jakie konsekwencje. W Roots pozwoliło to nam wcześnie zoptymalizować zużycie materiałów i konstrukcję, by znacznie zmniejszyć bilans CO₂ bez ograniczania swobody użytkowania czy jakości architektonicznej. W Gascade ECO₂ pomogło precyzyjnie sterować seryjnym sposobem budowy hybrydowej z minimalnym udziałem betonu i jednocześnie w pełni wykorzystać zalety systemu drewniano-hybrydowego, na przykład przy rytmizacji belek stropowych i nadbetonu.

BLACKPRINT: Oprócz Gascade aktualnie pracujecie Państwo również nad budynkiem biurowym przy Behrensufer w Berlinie. Co dokładnie tam planujecie?

Kasimir Altzweig: Nowy budynek przy Behrensufer to wielkoskalowy projekt transformacji na dawnym terenie AEG, gdzie ponad 100 lat temu produkowano już pojazdy elektryczne. Projekt graniczy z zabytkowym dawnym budynkiem produkcyjno-biurowym i jest pomyślany jako drewniana konstrukcja szkieletowa zgodna z gospodarką obiegu zamkniętego, z usztywniającym żelbetowym rdzeniem, z wielkopowierzchniową fasadą szklaną oraz krajobrazem traw na balkonach. Dalszy rozwój jest obecnie jeszcze otwarty. Szczególnie ekscytujący był dla nas tutaj model partnerstwa — bliski i wczesny dialog z firmą budowlaną, w tym przypadku Züblin Group wraz z jej spółką córką ds. budownictwa drewnianego. Wykonawca drewniany siedział od początku przy stole. Wspólnie rozważaliśmy: co potrafisz szczególnie dobrze zbudować? Jak działa twój łańcuch produkcyjny? Jak można to połączyć z naszą strukturą architektoniczną? Można w ogóle powiedzieć, że zasadniczo lubimy ściśle współpracować z przemysłem. Przy tym wszystkim oczywiście pozostajemy krytyczni, aby kultura budowlana nie pozostała na uboczu.

Kasimir Altzweig: Naszym zadaniem było tam udzielenie architektonicznej odpowiedzi na parkowe rozszerzenie nad Alsterą na dawnej lokalizacji Interconti. Budynek jest zorganizowany radialnie, pokoje są wygięte, wszystko jest w ruchu, bez ślepych zaułków, z płynnym ruchem przez atrium i patio. Ekologiczna zrównoważoność nie znajdowała się w tym projekcie na pierwszym planie. Decydująca była raczej wartość społeczno-kulturowa: architektura tworzy wysokiej jakości, trwałe przestrzenie, które są chętnie przyjmowane przez społeczność. Projekt pokazuje, że wysokiej jakości architektura sama w sobie może być wkładem w zrównoważony rozwój miast, jeśli charakteryzuje się trwałością, doświadczalnością i jakością projektową.

BLACKPRINT: W obliczu zagęszczania miast oraz wyzwań klimatycznych i zasobowych: jaką rolę powinna odgrywać architektura i planowanie w nadchodzących dziesięciu do piętnastu lat dla rzeczywistej zrównoważonej transformacji?

Kasimir Altzweig: Odpowiedzialność jest dziś ważniejsza niż kiedykolwiek wcześniej, nie w postaci maksymalnych żądań, takich jak redukcja CO₂ za wszelką cenę, lecz celowo przy dźwigniach innowacji: gdzie można ściślej współpracować z przemysłem? Jakie struktury budynków umożliwiają budowanie taniej, bez rezygnacji ze standardów ekologicznych? Pochopne działania dla krótkoterminowych efektów nie pchną nas dalej. Architektura musi lepiej rozumieć inwestorów i przemysł, tworzyć optymalizacje, umożliwiać przystępne cenowo zamieszkiwanie i jednocześnie pozostawać sensowna ekologicznie. Zrównoważony rozwój obejmuje więcej niż CO₂: liczą się także aspekty społeczno-kulturowe i jakość projektowa. Budynek, który po kilku latach jest wyburzany, jest wszystkim, tylko nie zrównoważonym. Dobra architektura sama w sobie stanowi wkład w zrównoważony rozwój. Oznacza to jednak również, że radykalne pomysły nie zawsze mogą zostać natychmiast wdrożone. Decydujące są raczej liczne małe kroki, które w sumie umożliwiają większą zrównoważoność.

BLACKPRINT: Panie Altzweig, dziękujemy za rozmowę

Wywiad przeprowadził Robert Uhde.

Uwaga dotycząca tłumaczenia:
Aby zapewnić sprawne dostarczanie treści międzynarodowych, teksty zamieszczone w tym magazynie są tłumaczone na wersje przeznaczone dla poszczególnych krajów przy użyciu sztucznej inteligencji.