Myślenie zorientowane na przyszłość w koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym

BLACKPRINT: Panie Terberg, jakie są szczególne cechy nowego biurowca „Omega”?

Maarten Terberg: Budynek jest częścią parku przemysłowego „Ambachtsezoom” – pierwszego i jak dotąd jedynego w pełni neutralnego energetycznie i cyrkularnego obszaru przemysłowego w Holandii. Inicjatywa tego ambitnego projektu wyszła od gminy Hendrik-Ido-Ambacht. Zamiast po prostu tworzyć kolejny park przemysłowy, w którym później niektóre budynki mogłyby stać puste, odpowiedzialni od początku zdecydowali, że cała lokalizacja ma być w pełni zrównoważona. W tym przypadku oznaczało to, że wszystkie budynki muszą być zarówno neutralne energetycznie, jak i cyrkularne. W razie potrzeby poszczególne obiekty i zastosowane elementy budowlane można w całości zdemontować i ponownie wykorzystać – w całości lub częściowo – w innym miejscu.

BLACKPRINT: Nowy budynek Omega jest centralnym elementem tego ambitnego projektu. Czy cel neutralności energetycznej i cyrkularności był od początku zapisany w planie zagospodarowania gminy?

Maarten Terberg: Tak, dokładnie. Gmina narzuciła nam dość rygorystyczne wymagania, a ich przestrzeganie było następnie ściśle monitorowane w ramach złożonej procedury kontrolnej. Dodatkowo gmina wymieniła kolejne opcjonalne działania, na które przewidziano dodatkowe dofinansowanie. Dotyczyło to w szczególności budownictwa drewnianego, na które zdecydowaliśmy się wspólnie z inwestorem, aby maksymalnie zmniejszyć ślad węglowy budynku.

BLACKPRINT: Jakimi konkretnymi działaniami osiągnęliście Państwo wyznaczony cel neutralności energetycznej?

Maarten Terberg: Zasadniczo są dwie dźwignie, którymi można poruszyć: z jednej strony własna produkcja energii w budynku, a z drugiej redukcja zużycia energii. To pierwsze osiągnęliśmy m.in. dzięki integracji pompy ciepła i realizacji dachu solarnego. Dodatkowo zaprojektowaliśmy budynek i zastosowaliśmy elementy zacieniające w taki sposób, aby zoptymalizować nasłonecznienie zimą i latem, minimalizując zapotrzebowanie na energię do chłodzenia i ogrzewania. Kolejnym elementem jest fakt, że inwestor i użytkownik budynku jest uznanym specjalistą w dziedzinie automatyki budynkowej, dlatego zintegrowaliśmy także różne systemy optymalizacji zużycia energii. W połączeniu wszystkich działań stworzyliśmy całkowicie neutralny energetycznie budynek, który zasadniczo może działać samowystarczalnie, jedynie z akumulatorem.

BLACKPRINT: Jednocześnie możliwy jest daleko idący demontaż budynku. Co to konkretnie oznacza i jakie wymagania stawiała cyrkularność wobec procesu projektowego?

Maarten Terberg: Dla nas również był to pierwszy raz, gdy projektowaliśmy cyrkularnie w takiej skali. W wielu obszarach brakowało nam doświadczenia, a przygotowanie do realizacji trwało dłużej niż zwykle. Z powodu bardzo rygorystycznych wymogów dla lokalizacji musieliśmy też w wielu obszarach opracować innowacyjne rozwiązania, których wcześniej nie wdrażaliśmy. Dlatego ogromnym wsparciem było dla nas to, że od samego początku towarzyszył nam i doradzał ekspert z gminy. Patrząc wstecz, możemy stwierdzić, że czas projektowania znacznie się skraca, gdy raz przejdzie się przez różne procesy. Dotyczy to zwłaszcza – jak w naszym przypadku – budynków drewnianych. Również tutaj otrzymaliśmy duże wsparcie od cieśli, aby zużyć jak najmniej materiałów. Sam montaż na miejscu trwał ostatecznie tylko dwa tygodnie!

BLACKPRINT: Jakie inne zalety oferuje budowanie z drewna w Pana opinii?

Maarten Terberg: Drewno jest bardzo zrównoważonym materiałem i jednocześnie doskonale nadaje się do budownictwa cyrkularnego, ponieważ po ewentualnej rozbiórce budynku elementy można bez problemu wykorzystać ponownie w innym miejscu. Do tego dochodzi łatwość obróbki: w budownictwie drewnianym można na przykład bez większego nakładu pracy wykonywać wnęki w fasadzie, nie tworząc mostków termicznych. Last but not least, za budowaniem z drewna przemawiają również wysoki komfort przebywania, dobra atmosfera w pomieszczeniach i przyjemny zapach. Wszystko to jest odczuwalne w budynku Omega. Dlatego pracownicy są tam bardzo zadowoleni.

BLACKPRINT: Nowy budynek Omega w Hendrik-Ido-Ambacht wyraźnie przypomina biurowiec „De Curve” w IJsselstein, ukończony w 2017 roku według projektu EVA. Jak można to wyjaśnić?

Maarten Terberg: To było raczej dziełem przypadku: inwestor natknął się na projekt w IJsselstein w czasopiśmie architektonicznym i był nim tak zachwycony, że chciał, aby jego własny budynek powstał w podobnym języku architektonicznym, i od razu zlecił nam projekt. Wychodząc od specyficznych cech projektu w IJsselstein i dostosowując go do nowych warunków, opracowaliśmy samodzielny projekt z również organicznie zaokrągloną szklaną fasadą, lecz o wyraźnie innych wymiarach i detalach, zrealizowany nie w betonie, lecz jako cyrkularna konstrukcja drewniana. W rezultacie można powiedzieć, że budynek Omega jest swego rodzaju „De Curve 2.0” w zakresie zrównoważonego rozwoju. Oba budynki należą do tej samej „rodziny”, ale mają się do siebie nie jak brat i siostra, a raczej jak siostrzeniec i siostrzenica.

BLACKPRINT: Ważnym elementem projektu są dwie połacie dachowe budynku Omega, zrealizowane jako dach zielony i dach solarny. Jakie wymagania należało tu uwzględnić w kontekście cyrkularności?

Maarten Terberg: Dach porośnięty rozchodnikiem odgrywa ważną rolę przede wszystkim w ramach koncepcji budynku zorientowanej na przyszłość, ponieważ pozwala na znaczną poprawę różnorodności biologicznej na terenie parku przemysłowego, zapewniając jednocześnie optymalne chłodzenie i izolację termiczną parteru. W kontekście realizacji zasady „Cradle-to-Cradle” stanęliśmy przed wyzwaniem, że również w obszarze dachu nie mogliśmy stosować klejonych materiałów kompozytowych. Równie ważne było, aby zastosowana hydroizolacja dachu była ułożona luzem lub mocowana mechanicznie i nie zawierała toksycznych składników. Dlatego za radą wykonawcy, który wcześniej pracował z produktami CARLISLE®, zastosowano materiały hydroizolacyjne SURE-WELD® TPO/FPO oraz HERTALAN® EPDM. Obie membrany są całkowicie wolne od substancji szkodliwych i można je bez problemu zdemontować oraz ponownie wykorzystać w innym miejscu, zgodnie z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym.

BLACKPRINT: Projekt jest już ukończony. Czy uważa Pan, że temat cyrkularności będzie się dalej upowszechniał?

Maarten Terberg: Tak, jestem tego dość pewien – będzie tego coraz więcej. Ogólnie rzecz biorąc, ze względów zrównoważonego rozwoju najlepiej w ogóle nie budować nowych obiektów. W końcu wszędzie stoi mnóstwo pustych budynków. I nie wszystkie z nich to ulubione zabytki – jest też wiele takich, które trudno polubić. Jednak ze względu na swoją strukturę często idealnie nadają się do dalszego wykorzystania w innej formie. W rzeczywistości nie zawsze jest to oczywiście możliwe i nadal będziemy potrzebować nowych budynków. Zasadniczo powinniśmy jednak starać się zużywać tak mało CO₂, jak to tylko możliwe. Tak jak w przypadku budynku Omega!

BLACKPRINT: Bardzo dziękujemy za rozmowę!

Wywiad przeprowadził Robert Uhde.